ENGELLİ RAPORU VE GERÇEK HAYATTAKİ KARŞILIĞI: HAKLAR, ENGELLER VE FIRSATLARIN ÇARPICI GERÇEĞİ Engelli raporu, bir bireyin yaşamındaki görünmez yüklerin devlet tarafından resmen kabul edilmesidir. Ancak bu kabul, her zaman hakların sorunsuzca kullanılacağı anlamına gelmez. Türkiye’de engelli bireylerin karşılaştığı zorluklar, kimi zaman engelin kendisinden daha yorucu olabilmektedir. Aynı zamanda, kimi durumlarda sosyal ve siyasi bağlantılar, hakların uygulanmasında fark yaratabilir. Aşağıda, engelli raporunun sağladığı temel haklar, yaşanan zorluklar ve uygulamadaki boşluklar açıklayıcı biçimde sunulmuştur.  1. ENGELLİ RAPORU NEYİ İFADE EDER? Bir kişinin engel durumunu resmi olarak tanımlayan belgedir.
Hakların kapısını açar, fakat o kapının ardındaki yolda hâlâ çok sayıda engel vardır.  2. ÜCRETSİZ VE İNDİRİMLİ TOPLU TAŞIMA Sağladığı hak: Şehir içi toplu taşıma araçlarında ücretsiz veya indirimli erişim. Gerçeklik: • Rampalar çalışmaz, asansörler arızalıdır.
• Şoför tutumları rahatsız edici olabilir.
• Erişilebilirlik eksik oldukça bu hak çoğu zaman kullanılamaz.  3. ÖTV MUAFİYETLİ ARAÇ ALIMI Sağladığı hak: Engelli bireyin daha ekonomik şekilde araç sahibi olmasını sağlar. Gerçeklik: • Bayiler yanlış yönlendirebilir.
• Araç adaptasyonu maliyetlidir.
• Süreç bürokrasiyle uzar.
• Eğer herhangi bir şekilde akraban, tanıdığın veya siyasi anlamda güçlü bir bağlantın varsa bu haklar çok daha hızlı ve etkin kullanılabilir; bürokratik engeller aşılır.  4. ENGELLİ MAAŞI VE EVDE BAKIM YARDIMI Sağladığı hak: Ekonomik destek sunar. Gerçeklik: • Destek miktarı yaşam maliyetine göre yetersizdir.
• Başvurular karmaşıktır.
• İncelemeler gecikir, ödeme gecikmeleri yaşanır.  5. EĞİTİM HAKLARI Sağladığı hak: Engelli öğrencilerin eşit koşullarda eğitim alması. Gerçeklik: • Okullar fiziksel olarak yetersizdir.
• Destek personeli eksiktir.
• Sesli materyal, işaret dili desteği çoğu zaman sağlanmaz.  6. İŞ HAYATINDA HAKLAR Sağladığı hak: Eşit istihdam, uygun çalışma koşulları, destek teknolojileri. Gerçeklik: • İşverenler önyargılı olabilir.
• Çalışma ortamı uyumlu değildir.
• Haklar kağıt üzerinde kalsa da uygulamada karşılık bulmaz.  7. SAĞLIK HİZMETLERİNE ERİŞİM Sağladığı hak: Rehabilitasyon, protez, cihaz temini ve tedavi desteği. Gerçeklik: • Bekleme süreleri uzundur.
• Şehirden şehire hizmet kalitesi değişir.
• Cihaz teminleri gecikir.  8. SOSYAL HAYATA KATILIM Sağladığı hak: Ücretsiz veya indirimli müze, tiyatro, park ve kültürel etkinlikler. Gerçeklik: • Fiziksel erişim yoksa etkinliklere katılmak mümkün değildir.
• Toplumsal bilinç eksikliği moral engelleri büyütür.  9. RAPORUN YENİLENMESİ Sağladığı hak: Engel durumunun güncel biçimde değerlendirilmesi. Gerçeklik: • Her yenileme ayrı bir stres kaynağıdır.
• Değerlendirmeler uzun sürer.
• Farklı hastanelerde farklı sonuçlar olabilir.  10. TOPLUMSAL ALGI VE ZİHİNSEL ENGELLER Gerçeklik: Engelli bireyin talepleri hâlâ çoğu zaman lütuf gibi algılanır. Oysa tüm haklar, eşit vatandaş olmanın doğal sonucudur. Fiziksel engellerden önce toplumun zihinsel engelleri aşması gerekir.  SONUÇ Engelli raporu bir başlangıçtır; hakların tanınmasının ilk aşamasıdır.
Ancak bu hakların gerçek anlamda kullanılabilmesi için erişilebilir şehirler, bilinçli kurumlar ve duyarlı bir toplum gerekir.
Bazı durumlarda sosyal ve siyasi bağlantılar, hakların fiilen kullanılmasını kolaylaştırır; fakat her bireyin eşit ve hakkaniyetli şekilde desteklenmesi esas olmalıdır.
Gerçek eşitlik, kağıtta değil, yaşamın tam içinde başlar. Engelli bireylerin haklarını kullanabildiği ölçüde bir toplum adil sayılır.
ENGELLİ HAK SAVUNUCUSU REHBER KOORDİNATÖR BAĞIMSIZ YAŞAM KOÇU MİLLİ YÜZÜCÜ ŞAİR BİLGİSAYAR YAZILIMCISI YAZAR
SAKARYALI YUSUF DURDURMUŞ
