YURT DIŞI ENGELLİ KİMLİK KARTI TÜRKİYE’DE NASIL GEÇERLİ OLUYOR?
18 Nisan 2025 tarihinde yürürlüğe giren ve Sayı: 15763302 olan Yurt Dışı Engelli Kimlik Kartı Hakkında Yönerge, Lahey Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde yaşayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının, yaşadıkları ülkelerden aldıkları engelli kimlik kartlarının belirli şartlarla Türkiye’de geçerli kabul edilmesinin önünü açmıştır. Yönergenin amacı yalnızca yabancı ülkede verilmiş bir kartı tanımak değil; bu kartın apostil işlemlerinin yapılması, Türkiye’de yeniden Engelli Kimlik Kartı düzenlenmesi, kayıtlarının tutulması, teslimi ve kullanımına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
LAHEY SÖZLEŞMESİ NE ANLAMA GELİYOR?
Burada söz konusu olan, 5 Ekim 1961 tarihli Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi, yani Apostil Sözleşmesi’dir. Apostil, bir ülkede düzenlenen resmî belgenin başka bir ülkede kullanılabilmesi için belgenin gerçekliğinin yetkili makam tarafından doğrulanmasını sağlayan uluslararası bir onay sistemidir. Almanya, Fransa, Hollanda, Belçika, Avusturya, İtalya, İspanya, İsviçre, Birleşik Krallık, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada gibi çok sayıda ülke Apostil Sözleşmesi’ne taraftır. Güncel taraf ülke listesi Lahey Uluslararası Özel Hukuk Konferansı tarafından yayımlanmaktadır.
Örneğin Almanya’da yaşayan bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı, Almanya’daki yetkili makam tarafından düzenlenmiş engelli kimlik kartını gerekli apostil işlemlerinden geçirerek Türkiye’deki başvuru sürecinde kullanabilir. Aynı şekilde Fransa, Hollanda, Belçika veya Amerika Birleşik Devletleri gibi Apostil Sözleşmesi’ne taraf ülkelerde düzenlenmiş belgeler de ilgili şartlar yerine getirildiğinde bu kapsamda değerlendirilebilir. Ancak yalnızca ülkenin sözleşmeye taraf olması tek başına yeterli değildir; belgenin niteliği, apostil işlemi, karşılıklılık ve Türkiye’deki başvuru şartları birlikte değerlendirilir.
YÖNERGENİN MADDE MADDE ANLAMI
MADDE 1 – AMAÇ VE KAPSAM
Yönergenin 1. maddesi, düzenlemenin temel amacını ortaya koymaktadır. 12 Mayıs 2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engelli Bireylere Kimlik Kartı Verilmesine ve Ulusal Engelli Veri Sistemi Oluşturulmasına Dair Yönetmelik kapsamında bulunan yurt dışı engelli kimlik kartlarının apostil işlemlerinin yapılması ve Türkiye’de geçerli kabul edilerek Türkiye Engelli Kimlik Kartı düzenlenmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmektedir.
Bu kapsamda Lahey Sözleşmesi’ne taraf devletlerde yaşayan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının engelli kimlik kartı işlemleri, yararlanabilecekleri hizmetler, verilerin kaydı, işlenmesi ve aktarılması da yönergenin kapsamına alınmıştır.
MADDE 2 – DAYANAK
Yönergenin 2. maddesinde düzenlemenin hukuki dayanakları gösterilmektedir.
Yönerge; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 65. maddesi, 71. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi ve 76. maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi ile 12 Mayıs 2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Engelli Bireylere Kimlik Kartı Verilmesine ve Ulusal Engelli Veri Sistemi Oluşturulmasına Dair Yönetmelik ile 15 Şubat 2025 tarihli ve 32814 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Veri Paylaşım Yönetmeliği hükümlerine dayanmaktadır.
MADDE 3 – TANIMLAR VE KISALTMALAR
Yönergenin 3. maddesinde kullanılan temel kavramlar açıklanmaktadır.
ABS, Aile Bilgi Sistemi’ni ifade eder.
Bakan, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı’dır.
Bakanlık, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’dır.
Dış Temsilcilik; Türkiye’nin yabancı ülkelerde bulunan büyükelçilik, başkonsolosluk ve konsolosluklarını ifade eder.
Engelli Kimlik Kartı, mevzuatta yalnızca engelli bireylere sağlanan haklardan ve sunulan hizmetlerden yararlanırken kullanılan Bakanlık tarafından verilen kimlik kartıdır.
Engelli Kimlik Kartı Modülü, Aile Bilgi Sistemi içerisinde bulunan ilgili modüldür.
Genel Müdürlük, Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü’dür.
İl Müdürlüğü ve İl Müdürü, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ve ilgili il müdürünü ifade eder.
Sosyal Hizmet Merkezi, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı sosyal hizmet merkezidir.
Ulusal Engelli Veri Sistemi ise kimlik kartı işlemleri sırasında elde edilen kişisel veriler ile engelli bireylere ilişkin mevzuata uygun şekilde diğer kurumlardan aktarılan verilerin işlendiği veri sistemidir.
MADDE 4 – ENGELLİ KİMLİK KARTININ DÜZENLENMESİ
Yönergenin en önemli maddesi 4. maddedir.
Bu maddeye göre yurt dışındaki engelli kimlik kartına ilişkin bilgiler, kartın güvenlik unsurları, basımı, teslimi, kullanım sistemi, kartın kaybolması veya yenilenmesi gibi hususlar Bakanlık tarafından belirlenmektedir.
Kart almak isteyen kişi, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne veya Sosyal Hizmet Merkezine başvurur.
Başvuru sırasında Türkiye Cumhuriyeti Kimlik Kartı ile ülkesince apostil tasdiki yapılmış belgelerin ibraz edilmesi gerekir. Ayrıca kimlik kartı başvuru formu, kişisel verilerle ilgili aydınlatma metni ve gerekli durumlarda açık rıza formu düzenlenir.
Yurt dışındaki belgede yer alan bilgiler ile kişinin Türkiye’deki kimlik bilgileri esas alınarak Türkiye’de Engelli Kimlik Kartı düzenlenir.
Yönergeye göre erişkinlerde sağlık kurulu raporuna göre en az yüzde 40 engellilik oranı, çocuklarda ise ÇÖZ-GER kapsamında en az buna denk özel gereksinim düzeyi aranır. Bu şartları karşılamayan kişiler için bu kapsamda Engelli Kimlik Kartı düzenlenmez.
BURADA ÖNEMLİ BİR AYRINTI VAR
Yurt dışında alınmış kart doğrudan Türkiye’deki bütün hakların otomatik olarak kullanılmasını sağlayan bir belge değildir. Yönerge kapsamında yapılan işlem sonucunda Türkiye’de “Geçerli Kabul Edilen Engelli Kimlik Kartı” düzenlenmektedir. Bakanlığın açıklamasına göre gerekli işlemler tamamlandıktan ve Türkiye’de kart düzenlendikten sonra kartın sağladığı haklardan yararlanılmaya başlanabilir.
Peki bu kart Türkiye’deki engelli kimlik kartıyla aynı değerde midir?
Kartın tanınması bakımından Türkiye’de geçerli kabul edilen bir Engelli Kimlik Kartı oluşturulmaktadır. Ancak bu durum, engellilikle ilgili Türkiye’deki bütün sosyal hakların hiçbir ek şart aranmadan kazanıldığı anlamına gelmez.
Örneğin şehir içi toplu taşıma, bazı şehirlerarası ulaşım hakları, müze ve ören yeri gibi engelli kimlik kartına bağlı hizmetlerden, ilgili hizmetin kendi şartları çerçevesinde yararlanılması mümkün olabilir. Bakanlığın engelli kimlik kartına ilişkin açıklamalarında ücretsiz veya indirimli ulaşım, müze ve ören yerleri, bazı kültür hizmetleri ve çeşitli diğer hizmetler belirtilmektedir.
Fakat bazı haklar için Türkiye’den alınmış sağlık kurulu raporu veya Türkiye’deki ayrı mevzuat şartları aranmaktadır.
YURT DIŞI KARTIYLA YARARLANILAMAYAN BAZI HAKLAR
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının güncel açıklamasına göre yurt dışından alınan ve Türkiye’de geçerli kabul edilen Engelli Kimlik Kartı ile;
İthal araç hakkından,
Engelli aylığından,
Kurum bakımından,
Evde bakım yardımından,
ÖTV istisnasıyla araç alınmasından,
E-KPSS başvurusundan
yararlanılamamaktadır.
Ayrıca TOKİ’nin engelli kontenjanından yararlanmak için Türkiye’den sağlık kurulu raporu alınması gerektiği Bakanlık tarafından açıkça belirtilmektedir. ÖTV istisnasında da Türkiye’den alınmış sağlık kurulu raporuna ilişkin şartlar aranmaktadır.
Dolayısıyla en önemli nokta şudur: Yurt dışı engelli kimlik kartının Türkiye’de geçerli kabul edilmesi, kartın sağladığı haklar bakımından önemli bir tanıma mekanizmasıdır; fakat Türkiye’deki bütün engelli haklarının hiçbir şart aranmaksızın otomatik şekilde kazanılması anlamına gelmez.
APOSTİL NASIL YAPILIR?
Bakanlığın açıklamasına göre işlem birkaç aşamada gerçekleşmektedir.
Birinci aşamada engelli kimlik kartının alındığı ülkedeki yetkili makama başvurularak apostil işlemi yaptırılır.
İkinci aşamada apostilli belge Türkçeye yeminli tercüman tarafından tercüme ettirilir.
Üçüncü aşamada tercüme edilen belge Türkiye’nin ilgili dış temsilciliklerinde onaylatılır.
Dördüncü aşamada apostil işlemi tamamlanmış, tercüme edilmiş ve dış temsilcilik tarafından onaylanmış belge ile iki adet fotoğraf ve kimlik veya pasaport fotokopisi hazırlanarak Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne ya da Sosyal Hizmet Merkezine başvuru yapılır.
Başvuru uygun bulunursa Türkiye’de “Geçerli Kabul Edilen Engelli Kimlik Kartı” düzenlenir ve kart teslim edildikten sonra kartın sağladığı haklardan yararlanılmaya başlanır.
MADDE 5 – KAYITLARIN TUTULMASI VE HÜKÜM BULUNMAYAN HALLER
Yönergenin 5. maddesine göre bu kapsamda düzenlenen Engelli Kimlik Kartları için Ulusal Engelli Veri Sistemi içerisinde ayrı bir veri sistemi oluşturulur.
Yönergede düzenlenmeyen konularda ise Engelli Bireylere Kimlik Kartı Verilmesine ve Ulusal Engelli Veri Sistemi Oluşturulmasına Dair Yönetmelik hükümleri uygulanır.
Ayrıca bu kartların hangi hizmetlerde kullanılacağını belirleme yetkisi Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğüne verilmiştir.
Bakanlığın bilgi sistemleri kapsamında mobil uygulama oluşturulması konusunda da Bilgi Teknolojileri Genel Müdürlüğüne yetki verilmiştir.
GEÇİCİ MADDE 1 – HİZMET SAĞLAYICILARIYLA VERİ PAYLAŞIMI
Yönergenin Geçici 1. maddesinde, daha önce veri paylaşım protokolü imzalanmış hizmet sağlayıcılarıyla gerekli ek protokollerin hazırlanmasına ilişkin çalışmalar düzenlenmektedir.
Bu çalışmaların Yönergenin yayımlanmasından itibaren üç ay içerisinde sonuçlandırılması öngörülmüştür.
MADDE 6 – YÜRÜRLÜK
Yönergenin 6. maddesine göre Yurt Dışı Engelli Kimlik Kartı Hakkında Yönerge, yayımlandığı 18 Nisan 2025 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
MADDE 7 – YÜRÜTME
Yönergenin 7. maddesine göre Yönerge hükümlerini Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı yürütmektedir.
BİR DE 2023 TARİHLİ YÖNETMELİKTEKİ ÖNEMLİ ŞART VAR
Yurt dışı engelli kimlik kartlarının Türkiye’de tanınmasının temel hukuki altyapısında 12 Mayıs 2023 tarihli ve 32188 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yönetmeliğin 4. maddesinin üçüncü fıkrası da önemlidir.
Bu hükme göre Lahey Devletler Özel Hukuk Konferansı’na üye ve 5 Ekim 1961 tarihli Yabancı Resmî Belgelerin Tasdiki Mecburiyetinin Kaldırılması Sözleşmesi’ne taraf devletlerin makamlarınca verilen engelli kimlik kartları, ilgili kişiler tarafından apostil işlemi yaptırılması ve karşılıklılık esası gözetilmesi şartıyla Türkiye’de geçerli kabul edilebilir.
Yani sistemin özeti şudur:
Yurt dışında engelli kimlik kartını aldın.
Ülken Apostil Sözleşmesi’ne tarafsa gerekli apostil işlemini yaptırdın.
Belgeni Türkçeye tercüme ettirdin.
Gerekli dış temsilcilik onaylarını tamamladın.
Türkiye’de Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğüne veya Sosyal Hizmet Merkezine başvurdun.
Belgelerin uygun bulundu.
Türkiye’de Geçerli Kabul Edilen Engelli Kimlik Kartın düzenlendi.
Bundan sonra kartın kapsamına giren hak ve hizmetlerden, ilgili mevzuatın özel şartları saklı kalmak üzere yararlanabilirsin.
EN ÖNEMLİ AYRIM
Bu düzenleme, yurt dışında yaşayan engelli Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları açısından önemli bir kolaylık getirmektedir. Çünkü kişi Türkiye’ye geldiğinde engelliliğini her hizmet için sıfırdan anlatmak zorunda kalmadan, belirli şartlar altında yurt dışında düzenlenmiş engelli kimlik kartının Türkiye’de tanınmasını sağlayabilmektedir.
Ancak “Türkiye’de geçerli kabul edildi” ifadesi “Türkiye’deki bütün engelli haklarının tamamından hiçbir ek şart olmadan yararlanır” anlamına gelmemektedir.
Ulaşım, kültür, bazı belediye ve kamu hizmetleri gibi engelli kimlik kartına bağlı haklarla; engelli aylığı, evde bakım yardımı, kurum bakımı, ÖTV istisnası, araç ithali, E-KPSS ve TOKİ gibi ayrıca Türkiye’de rapor veya başka mevzuat şartları bulunan hakları birbirinden ayırmak gerekir.
Kısacası 18 Nisan 2025 tarihinde yürürlüğe giren Sayı: 15763302 tarihli Yurt Dışı Engelli Kimlik Kartı Hakkında Yönerge, yurt dışında yaşayan engelli vatandaşlarımız ile Türkiye’deki engelli hak sistemi arasında önemli bir köprü kurmaktadır. Fakat bu köprüden geçerken hangi hakkın yalnızca Engelli Kimlik Kartı ile, hangi hakkın ise ayrıca Türkiye’den alınmış sağlık kurulu raporu veya başka bir yasal şartla kullanılabileceğini bilmek büyük önem taşımaktadır.
ENGELLİ HAK SAVUNUCUSU REHBER KOORDİNATÖR BAĞIMSIZ YAŞAM KOÇU MİLLİ YÜZÜCÜ YAZAR BİLGİSAYAR YAZILIMCISI ŞAİR SAKARYALI YUSUF DURDURMUŞ
#EngelliHakları #YurtDışıEngelliKimlikKartı #EngelliKimlikKartı #Apostil #BağımsızYaşam #HakTemelliEngellilik Eylemler var